3. Główne kierunki działań

Plan Działań nakreśla konkretne działania w ramach szerokiej polityki. Wszystkie one mogą stanowić wszechstronne ramy dla rozwoju i postępu krajowej polityki i strategii na rzecz osób niepełnosprawnych, a także włączenia problemów osób niepełnosprawnych do wszystkich dziedzin polityki w celu promowania pełnego udziału tych osób w życiu społecznym.

Kierunki działań opierają się na Deklaracji Ministrów w sprawie osób niepełnosprawnych: „Dążenie do pełnego uczestnictwa osób niepełnosprawnych jako obywateli” (przyjętej przez Drugą Europejską Konferencję Ministrów odpowiedzialnych za integracyjną politykę na rzecz osób niepełnosprawnych, która odbyła się w Maladze, Hiszpania, w dniach 7-8 maja 2003 roku), a także na Zaleceniu nr R(92)6 Komitetu Ministrów Rady Europy „Spójna polityka wobec osób niepełnosprawnych”.

Każdy z niżej wymienionych kierunków działań określa kluczowe cele i konkretne działania do realizacji w państwach członkowskich:

nr 1: Uczestnictwo w życiu politycznym i publicznym

nr 2: Uczestnictwo w życiu kulturalnym

nr 3: Informacja i komunikacja

nr 4: Edukacja

nr 5: Zatrudnienie, poradnictwo i szkolenie zawodowe

nr 6: Środowisko zabudowane

nr 7: Transport

nr 8: Życie w społeczności lokalnej

nr 9: Opieka zdrowotna

nr 10: Rehabilitacja

nr 11: Ochrona socjalna

nr 12: Ochrona prawna

nr 13: Ochrona przed przemocą i wykorzystywaniem

nr 14: Badania i rozwój

aaa

3.1. Kierunek działań nr 1: Uczestnictwo w życiu politycznym i publicznym

3.1.1. Wprowadzenie

Uczestnictwo wszystkich obywateli w życiu politycznym i publicznym oraz w procesach demokratycznych jest istotnym czynnikiem rozwoju demokratycznych społeczeństw. Społeczeństwo powinno odzwierciedlać różnorodność swoich obywateli i korzystać z ich różnych doświadczeń i wiedzy. Dlatego ważne jest, by osoby niepełnosprawne mogły korzystać z przysługujących im praw wyborczych i z prawa do udziału w takiej działalności.

Należy podjąć wysiłek w celu stworzenia środowiska, w którym osoby niepełnosprawne będą zachęcane do udziału w tworzeniu polityki na szczeblu lokalnym, regionalnym, krajowym i międzynarodowym oraz będą w stanie brać w tym udział. Można to osiągnąć poprzez stworzenie warunków, w których każdy będzie mógł korzystać z przysługujących mu praw politycznych.

Obserwuje się szczególnie niski udział procentowy niepełnosprawnych kobiet i osób młodych w ogólnej liczbie osób pełniących funkcje reprezentacyjne. Ważne jest zachęcanie również tych osób do udziału i włączanie ich do grup reprezentacyjnych.

3.1.2. Cele

i. Aktywne promowanie środowiska, w którym osoby niepełnosprawne mogłyby uczestniczyć, na równych zasadach w działaniach partii politycznych i społeczeństwa obywatelskiego;

ii. wzrost uczestnictwa osób niepełnosprawnych w życiu politycznym i publicznym na wszystkich szczeblach: lokalnym, regionalnym, krajowym i międzynarodowym, w celu zapewnienia pełnej reprezentacji zróżnicowanego społeczeństwa;

iii. praca na rzecz zachęcania niepełnosprawnych kobiet i osób młodych oraz osób wymagających wysokiego poziomu wsparcia do uczestnictwa w działalności politycznej na wszystkich szczeblach;

iv. zapewnianie, by z osobami niepełnosprawnymi i ich reprezentatywnymi organizacjami prowadzono konsultacje, jak również aby odgrywały one rolę w tworzeniu polityki na rzecz osób niepełnosprawnych.

3.1.3. Konkretne działania do realizacji w państwach członkowskich

i. Zapewnienie, by procedury i urządzenia służące do głosowania były odpowiednie i dostępne dla osób niepełnosprawnych, umożliwiając im korzystanie ze swoich demokratycznych praw oraz służenie pomocą w głosowaniu, gdzie okaże się to konieczne;

ii. ochrona prawa osób niepełnosprawnych do tajnego głosowania oraz zagwarantowanie pomocy w głosowaniu, gdzie okaże się to konieczne, ze strony wybranej przez nie osoby;

iii. zapewnienie, by żadna osoba niepełnosprawna nie była pozbawiona prawa do głosowania lub do kandydowania w wyborach ze względu na swoją niepełnosprawność;

iv. zapewnienie dostępności informacji wyborczych we wszystkich możliwych formach oraz zapewnienie, by były one łatwo zrozumiałe;

v. zachęcanie partii politycznych i innych organizacji społecznych do udostępniania swoich informacji oraz do organizacji swoich spotkań w sposób dostępny;

vi. zachęcanie osób niepełnosprawnych, w szczególności kobiet i młodzieży, do tworzenia reprezentatywnych organizacji osób niepełnosprawnych na szczeblu lokalnym, regionalnym, krajowym, w celu udziału w tworzeniu polityki i wpływania na politykę i na wszystkich szczeblach, a także zachęcanie do wstępowania do takich organizacji;

vii. zachęcanie do konsultowania decyzji, podejmowanych w demokratycznym procesie, z osobami niepełnosprawnymi, na takich samych zasadach jak z innymi osobami;

viii. wdrażanie odpowiednich postanowień Zaleceń: Rec(2001)19 Komitetu Ministrów dla państw członkowskich w sprawie uczestnictwa obywateli w lokalnym życiu publicznym, Rec(2003)3 Komitetu Ministrów dla państw członkowskich w sprawie zrównoważonego udziału kobiet i mężczyzn w podejmowaniu decyzji politycznych i publicznych, Rec(2004)11 w sprawie norm prawnych, operacyjnych i technicznych głosowania drogą elektroniczną oraz Rec(2004)15 w sprawie elektronicznego zarządzania.

3.2. Kierunek działań nr 2: Udział w życiu kulturalnym

3.2.1 Wprowadzenie

Prawo osób niepełnosprawnych jako jednostek do pełnej integracji społecznej zależy od tego, czy są one w stanie uczestniczyć w życiu kulturalnym społeczeństwa. Jeśli osoby niepełnosprawne mają utrzymać lub uzyskać niezależność, powinny prowadzić możliwie pełne życie, współdziałając z innymi członkami społeczeństwa, zarówno z osobami niepełnosprawnymi, jak i sprawnymi. Mają one prawo do udziału w kulturze, wypoczynku, sporcie i turystyce.

Rada Europy i jej państwa członkowskie są zobowiązane uwzględniać prawa osób niepełnosprawnych przy formułowaniu i wdrażaniu swojej polityki kulturalnej. Niezbędne są wspólne działania na rzecz zwiększania szans i zmiany jakości życia osób niepełnosprawnych poprzez ich dostęp do sztuki i życia społecznego oraz ich zaangażowanie w tym zakresie.

Osiągnięcie tego celu nie jest łatwe. Można stosować różne metody, jednak może to ostatecznie wymagać specjalnych przepisów prawnych. Przepisy te powinny odzwierciedlać koncepcję „racjonalnych adaptacji”, w szczególności w kontekście dostępu do starszych budynków lub zabytków oraz mniejszych prywatnych pomieszczeń handlowych. Będzie to również wymagać pełnego odzwierciedlania zróżnicowania społeczeństwa w audycjach radiowych i telewizyjnych.

3.2.2. Cele

i. Podjęcie odpowiednich działań w celu zapewnienia osobom niepełnosprawnym dostępu do życia kulturalnego na szczeblu lokalnym, regionalnym i krajowym;

ii. zapewnienie, by osoby niepełnosprawne mogły uczestniczyć w działalności kulturalnej, rekreacyjnej, wypoczynkowej, sportowej, duchowej i społecznej, zarówno jako obserwatorzy, jak i aktywni uczestnicy;

iii. działanie na rzecz zapewnienia osobom niepełnosprawnym możliwości rozwoju i korzystania ze swojego potencjału twórczego, sportowego, artystycznego, duchowego i intelektualnego, z korzyścią dla nich samych i dla ich społeczności lokalnych.

3.2.3. Konkretne działania do realizacji w państwach członkowskich

i. Zachęcanie instytucji i odpowiednich organów na szczeblu lokalnym, regionalnym, krajowym i międzynarodowym do udostępniania literatury i innych informacji kulturalnych osobom niepełnosprawnym, do pełnego korzystania, tam gdzie jest to właściwe, z technologii elektronicznej i do zapewnienia, by materiały te były sformułowane prostym, zrozumiałym językiem;

ii. zalecanie instytucjom publicznym i zachęcanie instytucji prywatnych, odpowiednich organów i usługodawców do aktywnego włączania wszystkich osób niepełnosprawnych do swojej działalności o charakterze kulturalnym, wypoczynkowym, sportowym, duchowym i intelektualnym;

iii. zachęcanie radia i telewizji oraz pokrewnych sektorów twórczych (creative industries) do zapewnienia, by osoby niepełnosprawne miały dostęp do radia, telewizji, filmów, sztuk teatralnych i innych działań związanych ze sztuką w dostępnej formie, co może wymagać napisów, podpisów, omówienia dźwiękowego i zastosowania języka migowego;

iv. zalecenie radiu i telewizji o zasięgu krajowym oraz pokrewnym sektorom twórczym do poruszania tematów związanych z Planem Działań w celu wzrostu zatrudnienia osób niepełnosprawnych zarówno „przed kamerą / mikrofonem, jak i poza nimi”;

v. zachęcanie instytucji i odpowiednich organów zajmujących się kulturą, sportem, wypoczynkiem i turystyką do organizowania, w ramach działań podstawowych, regularnych szkoleń dla swoich pracowników w celu podnoszenia poziomu ich świadomości dotyczącej problematyki niepełnosprawności;

vi. umożliwianie osobom niepełnosprawnym korzystania z dostępu do kultury, sportu, turystyki i wypoczynku, na przykład poprzez zachęcanie organizatorów takich działań do udostępniania swoich pomieszczeń i usług z niezbędnym ich dostosowaniem;

vii. Podejmowanie odpowiednich działań na rzecz:

  • zapewnienia, by przepisy chroniące prawa autorskie nie stanowiły nieuzasadnionej lub dyskryminacyjnej bariery dla osób niepełnosprawnych w ich dostępie do materiałów w dziedzinie kultury, z poszanowaniem prawa międzynarodowego;
  • zapewnienia, by osoby niepełnosprawne mogły uzyskać status artysty / autora i korzystać ze swojej własności artystycznej / autorskiej;

viii. zachęcanie osób niepełnosprawnych do udziału w tych działaniach, bez względu na to, czy są one adresowane do wszystkich, czy do osób niepełnosprawnych;

ix. zapewnienie, by integralną częścią programów edukacyjnych dla niepełnosprawnych dzieci była działalność sportowa i kulturalna, uznając rolę takich działań w rozwoju umiejętności społecznych.

3.3. Kierunek działań nr 3: Informacja i komunikacja

3.3.1. Wprowadzenie

Dostęp do informacji i komunikacji jest głównym aspektem udziału w życiu społecznym. Jeśli osoby niepełnosprawne mają aktywnie korzystać ze swoich praw i dokonywać wyboru co do sposobu życia, powinny one mieć dostęp do informacji za pośrednictwem odpowiednich systemów komunikacji. Jednak dla wielu niepełnosprawnych informacja i komunikacja są wciąż w dużym stopniu niedostępne.

Ciągły postęp w dziedzinie informacji i komunikacji zmienia sposób, w jaki obywatele ze sobą współdziałają, prowadzą interesy, korzystają z usług i informacji oraz ogólnie rzecz biorąc komunikują się ze sobą. Postęp technologiczny obejmuje Internet, komunikację elektroniczną, wideofony, itp. Ważne jest, by z postępu technologicznego korzystali wszyscy obywatele i by żadna grupa nie była wykluczona, a w szczególności osoby niepełnosprawne.

Organy publiczne mają szczególny obowiązek zapewnić, by ich informacje były dostępne w różnych formach, odpowiadających zróżnicowanym potrzebom osób niepełnosprawnych. Organy takie powinny być też przykładem dobrej praktyki dla sektora prywatnego oraz dla wszystkich, którzy świadczą usługi osobom niepełnosprawnym, a których należy zachęcać do stosowania takich praktyk.

Systemy komunikacji powinny być dostępne dla osób niepełnosprawnych. Istnieją już dobre przykłady systemów, które można stosować, jak np. systemy przekazu przez telefon lub systemy komunikacji tekstowej czy filmowej (wideo).

Należy konsultować z osobami niepełnosprawnymi opracowywane standardy i projektowane nowe systemy komunikacji i informacji.

Jeśli mamy rzeczywiście uzyskać zintegrowane społeczeństwo, osoby niepełnosprawne powinny móc korzystać z systemów informacji i komunikacji na równi ze wszystkimi innymi.

3.3.2. Cele

i. Podejmowanie odpowiednich działań w celu zapewnienia, by osoby niepełnosprawne mogły poszukiwać, otrzymywać i przekazywać informacje na równi z innymi członkami społeczeństwa;

ii. możliwie najlepsze wykorzystanie potencjału kryjącego się w nowych technologiach, w celu zwiększenia autonomii i współdziałania osób niepełnosprawnych we wszystkich dziedzinach życia.

3.3.3. Konkretne działania do realizacji w państwach członkowskich

i. Dążenie do dostarczania osobom niepełnosprawnym informacji oficjalnych w dostępnych dla nich formach i za pomocą dostępnych technologi, z uwzględnieniem potrzeb wynikających z różnych rodzajów dysfunkcji (np. alfabetem Braille’a, na taśmie magnetofonowej czy w wersjach łatwych do czytania);

ii. organizowanie szkoleń i innych działań mających na celu zachęcanie osób niepełnosprawnych do korzystania z technologii informacji i komunikacji;

iii. zapewnienie, by wszystkie materiały wykorzystywane w nauczaniu, w formie elektronicznej (e-learning), były dostępne dla osób niepełnosprawnych, dzięki zgodności z istniejącymi standardami dostępności;

iv. uznanie prawa osób niepełnosprawnych do używania języka migowego, alfabetu Braille’a i innych alternatywnych środków i sposobów komunikowania się (włączając usługi osoby wspierającej) oraz dążenie do włączenia w miarę możliwości tych metod do oficjalnej komunikacji. Na życzenie, należy umożliwić zainteresowanym osobom korzystanie z podsumowania w prostych słowach treści spotkań i konferencji;

v. spowodowanie, by systemy komunikacji były bardziej dostępne dla osób niepełnosprawnych poprzez zastosowanie nowych technologii np. komunikacji tekstowej;

vi. zapewnienie, by władze publiczne i inne organy publiczne udostępniały osobom niepełnosprawnym swoje informacje i komunikaty, włączając strony internetowe, które powinny być zgodne z aktualnymi wytycznymi międzynarodowymi w sprawie dostępności;

vii. zachęcanie wszelkich instytucji prywatnych, w szczególności tych, które otrzymują fundusze publiczne, do udostępniania swoich informacji i komunikatów osobom niepełnosprawnym;

viii. zachęcanie do rozwoju, produkcji i dystrybucji pomocy technicznych w zakresie informacji i komunikacji, które powinny być dostępne po przystępnej cenie;

ix. promowanie zgodności z zasadami uniwersalnego projektowania (Universal Design), rozwoju wszelkich nowych technologii informacyjnych i komunikacyjnych;

x. wprowadzenie w życie Rezolucji ResAP(2001)3 „W sprawie dążenia do pełnej integracji obywatelskiej osób niepełnosprawnych poprzez stosowanie technologii ułatwiających uczestniczenie takich osób w życiu społecznym”.

3.4. Kierunek działań nr 4: Edukacja

3.4.1. Wprowadzenie

Edukacja jest podstawowym czynnikiem mającym na celu zapewnienie włączenia społecznego i niezależności wszystkim ludziom, w tym osobom niepełnosprawnym. Ważną rolę odgrywają też wpływy społeczne, na przykład ze strony rodziny i przyjaciół, jednak dla celów tego kierunku działań zajmiemy się rolą edukacji, która powinna obejmować wszystkie etapy życia, począwszy od przedszkola, poprzez szkołę podstawową, średnią, wyższą i szkolenie zawodowe, a kończąc na kształceniu ustawicznym. Stworzenie osobom niepełnosprawnym możliwości uczestniczenia w edukacji powszechnej jest ważne nie tylko dla osób niepełnosprawnych, ale również będzie korzystne dla innych osób, ucząc ich zrozumienia różnorodności ludzi. Większość systemów edukacji zapewnia osobom niepełnosprawnym dostęp do edukacji powszechnej i edukacji specjalnej w zależności od tego, co w danej sytuacji jest bardziej wskazane. Struktury edukacji powszechnej i specjalnej należy zachęcać do współpracy na rzecz wspierania osób niepełnosprawnych w ich społecznościach lokalnych tak, aby zawsze było to zgodne z celem pełnej integracji.

3.4.2. Cele

i. Zapewnienie wszystkim osobom, bez względu na charakter i stopień niepełnosprawności, jednakowego dostępu do edukacji i rozwijanie ich osobowości, talentu, kreatywności oraz zdolności intelektualnych i fizycznych, aby w pełni wykorzystać ich potencjał;

ii. zapewnienie osobom niepełnosprawnym możliwości znalezienia miejsca w edukacji powszechnej poprzez zachęcanie odpowiednich władz do rozwijania usług edukacyjnych w taki sposób, aby zaspokoić potrzeby wszystkich osób niepełnosprawnych;

iii. wspieranie i promocja kształcenia ustawicznego osób niepełnosprawnych w każdym wieku, jak również ułatwianie sprawnego i skutecznego przechodzenia z jednego poziomu edukacji na drugi oraz z edukacji do zatrudnienia;

iv. budowanie na wszystkich szczeblach systemu edukacyjnego, m.in. wśród dzieci od najwcześniejszych lat, szacunku dla praw osób niepełnosprawnych.

3.4.3. Konkretne działania do realizacji w państwach członkowskich

i. Promowanie ustawodawstwa, polityki i planów działań zapobiegających dyskryminacji niepełnosprawnych dzieci, młodzieży i dorosłych w dostępie do wszystkich poziomów edukacji, począwszy od najwcześniejszych lat do wieku dorosłego. Konsultowanie działań podejmowanych w tym zakresie z niepełnosprawnymi osobami korzystającymi z edukacji, z ich rodzicami i opiekunami, organizacjami społecznymi i innymi odpowiednimi fachowymi organami, jeżeli okaże się to właściwe;

ii. zachęcanie do tworzenia i wspieranie ujednoliconego systemu edukacji, obejmującego edukację powszechną i specjalną, który będzie popierał dzielenie się wiedzą i pełniejszą integrację niepełnosprawnych dzieci, młodzieży i dorosłych w społeczności lokalnej;

iii. umożliwienie wczesnej oceny specjalnych potrzeb edukacyjnych niepełnosprawnych dzieci, młodzieży i dorosłych dla celów orientacji i planowania ich edukacji;

iv. monitorowanie wdrażania indywidualnych planów edukacji i ułatwianie skoordynowanego podejścia do usług edukacyjnych przez cały okres edukacji w kierunku zatrudnienia;

v. zapewnienie osobom niepełnosprawnym, włączając w to dzieci, niezbędnego wsparcia w powszechnym systemie edukacji, w celu ułatwienia ich skutecznego nauczania. W sytuacjach wyjątkowych, gdy powszechny system edukacji nie spełnia ich specjalnych, fachowo ocenionych potrzeb, państwa członkowskie powinny zapewnić skuteczne alternatywne środki pomocy, zgodnie z celem pełnej integracji. Zarówno specjalne, jak i powszechne instytucje edukacyjne powinny działać w kierunku przechodzenia do edukacji powszechnej oraz powinny realizować te same cele i normy;

vi. zachęcanie do rozwoju szkolenia wstępnego i dalszego dla wszystkich specjalistów i pracowników edukacji na wszystkich poziomach, w celu zwiększenia świadomości co do problemów niepełnosprawnych i szerszego korzystania z odpowiednich technik i materiałów edukacyjnych i wspierających tam, gdzie jest to właściwe, dla niepełnosprawnych uczniów i studentów;

vii. zapewnienie, by wszystkie materiały i programy istniejące w systemie edukacji powszechnej były dostępne dla osób niepełnosprawnych;

viii. włączenie do szkolnych programów wychowania obywatelskiego programów odnoszących się do osób niepełnosprawnych jako tych, które mają takie same prawa jak inni obywatele;

ix. zapewnienie, by świadomość, dotycząca niepełnosprawności była głównym elementem programów edukacji w powszechnych szkołach i instytucjach;

x. podjęcie kroków w celu zapewnienia by miejsca nauczania i szkolenia były dostępne dla osób niepełnosprawnych, m.in. poprzez służenie pomocą indywidualną i racjonalne adaptacje (np. odpowiednie wyposażenie) dla zaspokojenia ich potrzeb;

xi. zapewnienie, by rodzice dzieci niepełnosprawnych byli aktywnymi partnerami w procesie rozwoju indywidualnych planów edukacji ich dzieci;

xii. zapewnienie dostępu do edukacji nieformalnej, pozwalającej niepełnosprawnym młodym ludziom doskonalić potrzebne umiejętności, które są niedostępne w formalnym procesie edukacji;

xiii. rozważenie, tam gdzie jest to właściwe, możliwości podpisania i ratyfikacji Europejskiej Karty Społecznej (zrewidowanej) (ETS nr 163), w szczególności jej artykułu15.

3.5. Kierunek działań nr 5: Zatrudnienie, poradnictwo i szkolenie zawodowe

3.5.1. Wprowadzenie

Zatrudnienie jest kluczowym elementem integracji społecznej i niezależności ekonomicznej wszystkich obywateli w wieku produkcyjnym. W porównaniu z osobami sprawnymi, wskaźniki zatrudnienia i aktywności zawodowej osób niepełnosprawnych są bardzo niskie. Polityka na rzecz wzrostu wskaźnika aktywności powinna być zróżnicowana – zgodnie z możliwościami osób niepełnosprawnych w zakresie zatrudnienia – i wszechstronna, w celu likwidacji wszelkich barier ograniczających udział wzatrudnieniu. Poprawa sytuacji osób niepełnosprawnych w dziedzinie zatrudnienia będzie korzystna nie tylko dla tych osób, ale również dla pracodawców i całego społeczeństwa.

Poradnictwo zawodowe odgrywa ważną rolę w ułatwianiu tym osobom określenia działalności, która jest dla nich najbardziej odpowiednia i w ukierunkowaniu potrzeb szkoleniowych oraz wyboru przyszłego zawodu. Jest sprawą istotną, by osoby niepełnosprawne miały dostęp do oceny, poradnictwa zawodowego i szkolenia tak, aby mogły wykorzystać swój potencjał.

Ten kierunek działań stara się stworzyć podstawy dla większego udziału osób niepełnosprawnych w zatrudnieniu, stworzyć im możliwość wyboru kariery i zapewnić realność ich wyborów poprzez zapewnienie odpowiednich struktur i wsparcia. Wszystkie środki dotyczą zarówno pracodawców publicznych, jak i prywatnych.

Do wzrostu zatrudnienia osób niepełnosprawnych mogą się przyczynić przedsiębiorstwa społeczne (np. firmy społeczne, spółdzielnie społeczne), stanowiące część otwartego rynku pracy, lub zakłady pracy chronionej.

3.5.2. Cele

i. Promowanie zatrudnienia osób niepełnosprawnych na otwartym rynku pracy poprzez łączenie działań antydyskryminacyjnych i pozytywnych w celu zapewnienia równości szans osobom niepełnosprawnym;

ii. stawienie czoła dyskryminacji, popieranie uczestnictwa osób niepełnosprawnych w ocenie zawodowej, w poradnictwie i szkoleniu zawodowym oraz w usługach związanych z zatrudnieniem.

3.5.3. Konkretne działania do realizacji w państwach członkowskich

i. Włączenie kwestii związanych z zatrudnieniem osób niepełnosprawnych do ogólnej polityki zatrudnienia;

ii. zapewnienie osobom niepełnosprawnym dostępu do obiektywnego i indywidualnego systemu oceniania, który:

rozpozna ich możliwości, jeśli chodzi o potencjalny zawód;

będzie się koncentrować raczej na ocenie możliwości, a nie na ocenie niepełnosprawności i odniesie ich możliwości do wymogów konkretnego stanowiska pracy;

stworzy podstawy dla ich programu szkolenia zawodowego;

pomoże im w znalezieniu odpowiedniego zatrudnienia lub ponownego zatrudnienia;

iii. zapewnienie osobom niepełnosprawnym dostępu do poradnictwa i szkolenia zawodowego oraz usług związanych z zatrudnieniem na możliwie najwyższym poziomie, dokonując – tam gdzie okaże się to konieczne – racjonalnych adaptacji;

iv. zapewnienie ochrony przed dyskryminacją na wszystkich etapach zatrudnienia, włączając selekcję i rekrutację, a także w działaniach związanych z rozwojem kariery;

v. zachęcanie pracodawców do zatrudniania osób niepełnosprawnych poprzez:

stosowanie procedur rekrutacji (np. ogłoszeń, wywiadów, ocen, selekcji) stwarzających pozytywne szanse zatrudnienia osobom niepełnosprawnym;

dokonywanie racjonalnych adaptacji miejsca pracy lub warunków pracy, włączając w to telepracę, pracę w niepełnym wymiarze godzin i chałupnictwo, w celu uwzględnienia specjalnych wymagań niepełnosprawnych pracowników;

wzrost świadomości co do problemów niepełnosprawności wśród kadry zarządzającej i pracowników poprzez odpowiednie szkolenie;

vi. zapewnienie, by ogólne systemy samozatrudnienia były dostępne dla osób niepełnosprawnych i by miały charakter wspomagający;

vii. zapewnienie takich środków pomocy, jak praca chroniona lub wspierana, dla osób, których potrzeb nie można zaspokoić bez specjalnej pomocy na otwartym rynku pracy;

viii. pomaganie osobom niepełnosprawnym w przechodzeniu z zatrudnienia chronionego i wspieranego na otwarty rynek pracy;

ix. usuwanie czynników zniechęcających osoby niepełnosprawne do pracy, zawartych w systemie świadczeń i zachęcanie beneficjentów do pracy, jeśli jest to możliwe;

  1. uwzględnianie potrzeb kobiet niepełnosprawnych przy tworzeniu programów i polityki na rzecz równości szans kobiet w zatrudnieniu, w tym polityki w zakresie opieki nad dzieckiem;

xi. zapewnienie, by niepełnosprawni pracownicy korzystali z tych samych praw, co inni pracownicy, w zakresie konsultacji na temat warunków zatrudnienia oraz członkostwa i aktywnego udziału w pracach związków zawodowych;

xii. tworzenie skutecznych zachęt do zatrudniania osób niepełnosprawnych;

xiii. zapewnienie, by przepisy w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy uwzględniały potrzeby osób niepełnosprawnych zamiast ich dyskryminować;

xiv. promowanie środków, obejmujących przepisy prawne i zarządzanie integracją, umożliwiających osobom, które stają się niepełnosprawne w trakcie zatrudnienia, by pozostały na rynku pracy;

xv. zapewnienie, w szczególności młodym osobom niepełnosprawnym, możliwości korzystania z praktyk zawodowych i szkoleniowych w celu rozwoju umiejętności oraz z informacji na temat praktyk w zakresie zatrudnienia;

xvi. rozważenie, tam gdzie jest to właściwe, możliwości podpisania i ratyfikacji Europejskiej Karty Społecznej (zrewidowanej) (ETS nr 163), w szczególności jej artykułu 15;

xvii. wdrożenie Rezolucji nr ResAP(95)3 w sprawie karty oceny zawodowej osób niepełnosprawnych.

3.6. Kierunek działań nr 6: Środowisko zabudowane

3.6.1. Wprowadzenie

Ogólnym celem jest tworzenie społeczeństwa dla wszystkich. Dostępne środowisko odgrywa kluczową rolę w tworzeniu bardziej integracyjnego społeczeństwa, w którym osoby niepełnosprawne mogą uczestniczyć w życiu codziennym. Istniejące bariery w środowisku zabudowanym utrudniają lub uniemożliwiają osobom niepełnosprawnym taki udział i korzystanie z podstawowych praw. Zbudowanie środowiska bardziej dostępnego dla osób niepełnosprawnych, bez względu na rodzaj niepełnosprawności, przyniosłoby też korzyść wszystkim członkom społeczeństwa. Wymaga to znajomości istniejących barier, włączając postawy i bariery fizyczne, a także zaangażowania w likwidację tych barier poprzez działania pozytywne i inne środki. Rezolucja nr ResAP(2001)1 w sprawie wprowadzenia zasad uniwersalnego projektowania (Universal Design) popiera wprowadzenie tych zasad do programów nauczania wszystkich zawodów zajmujących się środowiskiem zabudowanym, włączając architektów, inżynierów, urbanistów i wszystkie inne odpowiednie zawody zajmujące się zagospodarowaniem środowiska lub środowiskiem zabudowanym. Ma ona również na celu uproszczenie życia wszystkim ludziom, poprzez spowodowanie, by środowisko zabudowane było dostępniejsze, użyteczniejsze i bardziej zrozumiałe.

3.6.2. Cel

Stopniowe tworzenie środowiska dostępnego dla osób niepełnosprawnych poprzez stosowanie zasad uniwersalnego projektowania (Universal Design), dzięki czemu można uniknąć tworzenia nowych barier.

3.6.3. Konkretne działania do realizacji w państwach członkowskich

i. Zapewnienie, by wszystkie odpowiednie obszary polityki kierowały się ogólnym celem tworzenia środowiska zabudowanego wolnego od barier;

ii. tworzenie wytycznych i standardów, a jeśli okaże się to konieczne również i ustawodawstwa, popierających dostępność i użyteczność budynków, pomieszczeń publicznych oraz środowiska zewnętrznego dla osób niepełnosprawnych, z uwzględnieniem szczególnego charakteru budynków zabytkowych;

iii. zapewnienie, by uniwersytety i instytucje odpowiedzialne za szkolenie we wszystkich zawodach zajmujących się zagospodarowaniem środowiska (takich jak architekci i urbaniści, fachowcy z sektora budowlanego, konserwatorzy dziedzictwa kulturowego i specjaliści ds. turystyki kulturalnej) promowały zasadę uniwersalnego projektowania w swoich programach nauczania początkowego i doskonalenia oraz poprzez zastosowanie innych odpowiednich środków;

iv. promowanie korzystania z pomocy technicznych i innowacji technologicznych w celu wzrostu dostępności środowiska zabudowanego i zapewnienia osobom niepełnosprawnym równych szans uczestnictwa w życiu społecznym. Praktyki takie powinny być stosowane wobec nowych konstrukcji i stopniowo rozszerzane na istniejące budynki;

v. wspieranie tworzenia, mianowania i utrzymania ośrodków popierających zasady uniwersalnego projektowania (Universal Design);

vi. zapewnienie, by zwracano należną uwagę na bezpieczeństwo osób niepełnosprawnych przy projektowaniu procedur postępowania w sytuacjach kryzysowych i procedur ewakuacji;

vii. zapewnienie, by zwierzętom towarzyszącym osobom niepełnosprawnym nie zabraniano dostępu do budynków i terenów publicznych;

viii. wdrożenie rezolucji nr ResAP(2001)1 w sprawie wprowadzenia zasad uniwersalnego projektowania do programów nauczania wszystkich zawodów związanych z tworzeniem środowiska budowlanego.

3.7. Kierunek działań nr 7: Transport

3.7.1. Wprowadzenie

Opracowanie i wdrożenie polityki dostępnego transportu na wszystkich szczeblach może spowodować znaczną poprawę jakości życia wielu osób niepełnosprawnych i może być warunkiem zapewnienia równości szans, niezależnego życia i aktywnego udziału w życiu społecznym i kulturalnym oraz w zatrudnieniu.

Wiele państw członkowskich zna osiągnięcia Europejskiej Konferencji Ministrów Transportu (ECMT) lub uczestniczyło w jej obradach. Zasady i działania popierane przez to forum mogą przyczynić się do postępu we wdrażaniu przez państwa członkowskie Planu Działań na rzecz osób niepełnosprawnych. Wynikające z tego zapewnienie dostępnych usług transportowych będzie korzystne dla innych użytkowników transportu, włączając w to osoby w podeszłym wieku i rodziców z małymi dziećmi.

Aby osoby niepełnosprawne mogły korzystać z usług transportu publicznego konieczne jest, aby cały łańcuch transportowy był dostępny.

3.7.2. Cele

i. Zwiększenie uczestnictwa osób niepełnosprawnych w społeczeństwie poprzez wdrażanie polityki dostępnego transportu;

ii. zapewnienie, by przy wdrażaniu polityki dostępnego transportu uwzględniano potrzeby wszystkich osób z różnego rodzaju dysfunkcjami i niepełnosprawnością;

iii. promowanie dostępności istniejących usług transportu pasażerskiego dla wszystkich osób niepełnosprawnych i zapewnienie dostępności wszystkich nowych usług transportowych i związanej z nimi infrastruktury;

iv. Promowanie wdrażania zasady uniwersalnego projektowania w sektorze transportu.

3.7.3. Konkretne działania do realizacji w państwach członkowskich

i. Uwzględnianie zaleceń, raportów i wytycznych opracowanych i uzgodnionych przez organy międzynarodowe, w szczególności przy tworzeniu standardów, wytycznych, strategii i, jeśli jest to właściwe, ustawodawstwa, w celu zapewnienia dostępności usług transportowych i infrastruktury, włączając środowisko zabudowane;

ii. monitorowanie i przegląd procesu wdrażania polityki dostępnego transportu;

iii. zapewnienie, by operatorzy transportu publicznego włączyli obowiązkowe szkolenie uświadamiające w zakresie problemów niepełnosprawności do standardowych kursów szkoleniowych dla osób zajmujących się świadczeniem usług transportowych;

iv. promowanie wprowadzania i przyjmowania krajowych wytycznych w zakresie dostępnych usług transportowych, zarówno dla operatorów transportu publicznego, jak i prywatnego;

v. tworzenie procedur współpracy i konsultacji ze wszystkimi zainteresowanymi, w szczególności włączając w to odpowiednie agencje rządowe, usługodawców i grupy zainteresowania problemami niepełnosprawności, w celu ukierunkowania polityki i planowania na rzecz dostępności usług transportowych;

vi. popieranie i zachęcanie prywatnych operatorów usług transportowych do świadczenia dostępnych usług;

vii. zapewnienie dostępności informacji o usługach transportu publicznego, w miarę możliwości w różnych formach i poprzez różne systemy komunikacji, aby dotrzeć do osób niepełnosprawnych;

viii. zachęcanie do projektowania innowacyjnych programów, które wspierałyby osoby niepełnosprawne, mające problemy z korzystaniem z transportu publicznego, w korzystaniu z własnych środków transportu;

ix. zapewnienie, by zwierzęta towarzyszące osobom niepełnosprawnym (np. psy-przewodnicy) były wpuszczane do środków transportu publicznego;

x. zapewnienie świadczenia usług parkingowych i ochrony urządzeń parkingowych dla osób niepełnosprawnych z ograniczoną mobilnością;

xi. uznanie szczególnych wymagań osób niepełnosprawnych przy opracowywaniu podstawowych dokumentów na temat praw pasażerów;

xii. ochrona prawna osób niepełnosprawnych przed dyskryminacją w dostępie do transportu;

xiii. zapewnienie, by procedury bezpieczeństwa i postępowania w sytuacjach kryzysowych nie powodowały dodatkowej nierówności osób niepełnosprawnych.

3.8. Kierunek działań nr 8: Życie w społeczności lokalnej

3.8.1. Wprowadzenie

Ten kierunek działań koncentruje się na zapewnieniu osobom niepełnosprawnym możliwie niezależnego życia poprzez danie im prawa do dokonania samodzielnego wyboru sposobu życia i miejsca zamieszkania. Wymaga to strategicznej polityki, która będzie wspierać odejście od opieki instytucjonalnej na rzecz mieszkania w otwartym środowisku, bez względu na to, czy będzie to mieszkanie samodzielne, czy mieszkanie w warunkach chronionych w domach dla niewielkich grup osób. Taka polityka powinna być elastyczna, obejmując programy umożliwiające osobom niepełnosprawnym mieszkanie ze swoją rodziną i uznając szczególne potrzeby osób niepełnosprawnych wymagających wysokiego poziomu wsparcia.

Ogólnie rzecz biorąc, codzienne życie rodziny zasadniczo się różni w zależności od tego czy rodzina ma dziecko niepełnosprawne, czy nie. Rodzinie, w której przebywa dziecko niepełnosprawne, bardzo dużo czasu zajmuje poradnictwo i opieka, konieczne wizyty u terapeutów, lekarzy, itp. Dziecko wymaga nadzoru podczas czynności rekreacyjnych i pomocy w praktycznych czynnościach codziennych itp. Jest sprawą ważną, by rodzice dzieci niepełnosprawnych mieli dostęp do odpowiedniego szkolenia, umożliwiającego im nabycie wymaganej sprawności, aby mogli prowadzić w miarę normalne życie mieszkając ze swoim niepełnosprawnym dzieckiem.

W pełni niezależne życie nie jest możliwością dostępną dla wszystkich. W wyjątkowych przypadkach należy zachęcać do korzystania z małych struktur opiekuńczych wysokiej jakości zamiast mieszkania w instytucji opieki. W procesie projektowania niezależnych mieszkań powinny uczestniczyć osoby niepełnosprawne i ich reprezentatywne organizacje.

Osoby niepełnosprawne żyjące w społeczności lokalnej mają różne potrzeby, które wymagają różnych poziomów opieki, pomocy i wsparcia. Sprawiedliwy dostęp do usług będą wspierać przejrzyste kryteria kwalifikowania i procedury niezależne od oceny indywidualnej, które uwzględniają własny wybór osób niepełnosprawnych, ich niezależność i dobrobyt.

Polityka niezależnego życia nie ogranicza się do miejsca zamieszkania, ale jest również uzależniona od dostępności do szerokiej gamy usług, w tym usług transportowych. Powodzenie takiej polityki wymaga podejścia integracyjnego (mainstream approach) do planowania, rozwoju i świadczenia usług adresowanych do wszystkich członków społeczeństwa tak, aby zaspokajały one potrzeby osób niepełnosprawnych wraz z zapewnieniem połączonego wsparcia różnych instytucji, gwarantującego skoordynowane podejście do problemu.

3.8.2. Cele

i. Umożliwienie osobom niepełnosprawnym planowania i prowadzenia życia w społeczności lokalnej w możliwie niezależny sposób;

ii. zapewnienie szerokiej gamy wysokiej jakości usług wspierających na szczeblu społeczności lokalnej, aby umożliwić swobodę wyboru;

iii. zwracanie szczególnej uwagi na sytuację rodzin z dziećmi niepełnosprawnymi i promowanie rozwiązań przewidujących szkolenie dla zainteresowanych rodziców, a także zwracanie uwagi na niepełnosprawnych rodziców i ich udział w opiece nad dziećmi oraz w wypełnianiu zadań edukacyjnych.

3.8.3. Konkretne działania do realizacji w państwach członkowskich

i. Zapewnienie skoordynowanego podejścia do świadczonych w ramach wspólnoty lokalnej wysokiej jakości usług dla osób niepełnosprawnych, umożliwiających im życie w swojej społeczności i poprawiających jakość ich życia;

ii. rozwój i promowanie polityki mieszkaniowej udostępniającej osobom niepełnosprawnym odpowiednie mieszkania w społeczności lokalnej;

iii. wspieranie pomocy formalnej i nieformalnej w celu umożliwienia osobom niepełnosprawnym mieszkania w domu rodzinnym;

iv. uznanie statusu opiekunów poprzez służenie im wsparciem i oferowanie im odpowiedniego szkolenia;

v. uzyskanie dokładnej oceny potrzeb rodzin sprawujących nieformalną opiekę, szczególnie rodzin posiadających dzieci niepełnosprawne lub opiekujących się osobami potrzebującymi wysokiego stopnia wsparcia, pod kątem zapewnienia wszelkich form informacji, szkolenia i pomocy, w tym pomocy psychologicznej, umożliwiając w ten sposób życie w rodzinie oraz zwracając szczególną uwagę na godzenie życia prywatnego i zawodowego oraz na równość płci;

vi. zapewnienie wysokiej jakości usług w społeczności lokalnej i alternatywnych modeli budownictwa umożliwiających odejście od opieki instytucjonalnej na rzecz mieszkania w społeczności lokalnej;

vii. umożliwienie jednostkom podejmowania kompetentnych wyborów, a jeśli jest to niezbędne – z pomocą wykwalifikowanych służb;

viii. promowanie systemów umożliwiających osobom niepełnosprawnym zatrudnianie wybranych przez siebie asystentów osobistych;

ix. zapewnienie usług uzupełniających i innych udogodnień, np. ośrodków dziennego pobytu, ośrodków krótkiego pobytu lub organizowania grup samoekspresji, oferujących odpowiednie formy terapii, aby zapewnić osobom niepełnosprawnym i ich rodzinom okresy wsparcia i wytchnienia;

x. służenie osobom niepełnosprawnym, w szczególności osobom wymagającym wysokiego poziomu wsparcia, pomocą dostosowaną do ich indywidualnych potrzeb, włączając usługi osoby wspierającej, w celu zmniejszenia ryzyka wykluczenia społecznego;

xi. wdrożenie odpowiednich postanowień Zalecenia nr R(96)5 Komitetu Ministrów dla państw członkowskich w sprawie godzenia pracy z życiem rodzinnym.

3.9. Kierunek działań nr 9: Opieka zdrowotna

3.9.1. Wprowadzenie

Osoby niepełnosprawne mają takie samo prawo jak inni członkowie społeczeństwa do wysokiej jakości opieki zdrowotnej i odpowiedniego leczenia oraz technologii zapewniających możliwie najlepszy stan zdrowia. W niektórych przypadkach osoby niepełnosprawne wymagają specjalnych i innowacyjnych usług opieki zdrowotnej w celu poprawy jakości ich życia. Osoby niepełnosprawne – i ich przedstawiciele (jeśli okaże się to konieczne) – powinny być konsultowane i w pełni zaangażowane w proces podejmowania decyzji dotyczących ich osobistego planu opieki. Takie podejście stawia osoby niepełnosprawne na pozycji centralnej w procesie planowania i projektowania usług i umożliwia im podejmowanie kompetentnych decyzji w sprawach dotyczących ich zdrowia.

Przy planowaniu i świadczeniu usług opieki zdrowotnej należy uwzględnić starzenie się społeczeństwa i związane z tym skutki zdrowotne, w szczególności dla osób niepełnosprawnych. Niezbędne jest więc priorytetowe traktowanie rozwoju nowych programów i strategii w dziedzinie zdrowia.

Specjaliści ds. opieki zdrowotnej we wszystkich państwach członkowskich powinni uznać model niepełnosprawności oparty na podejściu społecznym i na prawach człowieka, zamiast koncentrowania się wyłącznie na medycznym aspekcie niepełnosprawności.

3.9.2. Cele

i. Zapewnienie wszystkim osobom niepełnosprawnym, bez względu na płeć, wiek oraz przyczynę, charakter czy stopień niepełnosprawności:

  • jednakowego dostępu do wszystkich usług opieki zdrowotnej;
  • dostępu do odpowiednich usług wyspecjalizowanych, jeżeli jest to właściwe;
  • możliwie pełnego udziału w procesie podejmowania decyzji dotyczących ich osobistego planu opieki;

ii. zapewnienie, by potrzeby osób niepełnosprawnych zostały włączone do informacji o edukacji zdrowotnej i do kampanii w zakresie zdrowia publicznego.

3.9.3. Konkretne działania do realizacji w państwach członkowskich

i. Zapewnienie, by osoby niepełnosprawne nie były dyskryminowane w dostępie do usług opieki zdrowotnej i dokumentów medycznych;

ii. zapewnienie, by z każdą osobą niepełnosprawną, a jeśli jest to niemożliwe – ze względu na przyczynę, charakter lub stopień jej niepełnosprawności – z jej przedstawicielem, opiekunem lub osobą wspierającą, konsultowano w możliwie najszerszym zakresie ocenę, projektowanie i realizację jej planu opieki zdrowotnej, interwencje medyczne i leczenie;

iii. działanie na rzecz dostępnych publicznych i prywatnych usług opieki zdrowotnej i udogodnień oraz zapewnienie, by służby opieki zdrowotnej, w tym służby zdrowia psychicznego, wsparcia psychologicznego oraz służby ambulatoryjne i szpitalne, były odpowiednio wyposażone i kompetentne, aby móc zaspokoić potrzeby osób niepełnosprawnych;

iv. zapewnienie, by niepełnosprawne kobiety miały jednakowy dostęp do usług opieki zdrowotnej, włączając w szczególności porady i leczenie prenatalne, ginekologiczne i w zakresie planowania rodziny;

v. zapewnienie respektowania aspektów płci w opiece zdrowotnej dla osób niepełnosprawnych;

vi. zapewnienie, by podejmowane były właściwe kroki na rzecz służenia odpowiednimi informacjami na temat potrzeb jednostki w zakresie opieki zdrowotnej lub usług zdrowotnych, przy czym informacje takie powinny być przedstawiane w formie zrozumiałej dla osób niepełnosprawnych;

vii. zapewnieni, by zawiadomienie o niepełnosprawności, bez względu na to, czy występuje ona przed czy po urodzeniu, po chorobie lub w wyniku wypadku, było dokonywane w warunkach gwarantujących szacunek dla zainteresowanej osoby i jej rodziny i zapewniających dostarczenie jasnych, wszechstronnych informacji, wsparcia dla jednostki i jej rodziny;

viii. zapewnienie dostępu do edukacji zdrowotnej, kampanii w zakresie zdrowia publicznego, m.in. poprzez informację i poradnictwo dla osób niepełnosprawnych;

ix. szkolenie specjalistów opieki zdrowotnej w taki sposób, aby zwiększyć ich świadomość w zakresie niepełnosprawności oraz wyposażyć ich w umiejętności i metody pomagające zaspokoić szczególne potrzeby osób niepełnosprawnych;

x. uznanie potrzeby wczesnej interwencji i w związku z tym zapewnienie skutecznych środków w celu wykrycia, zdiagnozowania i leczenia niepełnosprawności w jej wczesnym stadium, a także opracowanie skutecznych wytycznych w zakresie wczesnego wykrywania i interwencji;

xi. rozważenie, tam gdzie jest to właściwe, możliwości podpisania i ratyfikacji Europejskiej Karty Społecznej (zrewidowanej), w szczególności jej artykułu 11.

3.10. Kierunek działań nr 10: Rehabilitacja

3.10.1. Wprowadzenie

Zalecenie nr R(92)6 Komitetu Ministrów Rady Europy w sprawie spójnej polityki wobec osób niepełnosprawnych uznaje, że rehabilitacja osób niepełnosprawnych, poprzez integrację ekonomiczną i społeczną, którą ona zapewnia, jest obowiązkiem społeczeństwa, że gwarantuje ona ludzką godność i zmniejsza problemy, z którymi osoby niepełnosprawne spotykają się w społeczeństwie i że należy ją włączyć do priorytetowych celów każdego społeczeństwa. W związku z tym zaleceniem spójna polityka na rzecz rehabilitacji osób niepełnosprawnych powinna dążyć do zapobiegania pogłębianiu się niepełnosprawności, do łagodzenia jej skutków, zwiększania niezależności osobistej osób niepełnosprawnych, zapewniania im samodzielności ekonomicznej i pełnej integracji społecznej. Wszechstronne programy rehabilitacji powinny obejmować całą gamę uzupełniających środków, świadczeń, usług i udogodnień, które mogą się przyczynić w znacznym stopniu do fizycznej i psychologicznej niezależności osób niepełnosprawnych.

3.10.2. Cele

i. Umożliwienie osobom niepełnosprawnym osiągnięcia możliwie największej samodzielności i pełnego wykorzystania swoich zdolności fizycznych, psychicznych i społecznych;

ii. organizacja, wzmocnienie i rozbudowanie usług rehabilitacyjnych;

iii. zapewnienie osobom niepełnosprawnym dostępu do usług powszechnych i specjalistycznych, aby mogły osiągnąć pełną integrację ze swoją społecznością i z całym społeczeństwem;

iv. zapewnienie, w szczególności, wysokiej jakości wczesnej interwencji, multidyscyplinarnego podejścia do osób niepełnosprawnych od momentu ich urodzenia, włączając w to wsparcie i poradnictwo dla rodziców.

3.10.3. Konkretne działania do realizacji w państwach członkowskich

i. Opracowanie, wdrożenie i regularny przegląd krajowej polityki w zakresie rehabilitacji oraz zapewnienie jej ciągłego doskonalenia;

ii. zapewnienie osobom niepełnosprawnym, ich rodzinom i reprezentatywnym organizacjom udziału w projektowaniu holistycznych programów rehabilitacji, w ich realizacji i ocenie;

iii. zapewnienie, by programy rehabilitacji były dostępne i dostosowane do indywidualnych potrzeb osoby niepełnosprawnej; przy czym programy te wymagają zgody osoby niepełnosprawnej lub jej przedstawiciela;

iv. wykorzystanie tam, gdzie jest to możliwe, powszechnych świadczeń i udogodnień, jak również zapewnienie możliwie pełnego wyposażenia specjalistycznych ośrodków rehabilitacyjnych, z dostosowaniem do usług, które świadczą, a także zapewnienie im multidyscyplinarnego zespołu pracowników wyspecjalizowanych w zakresie rehabilitacji;

v. rozwój usług rehabilitacyjnych i wsparcia poprzez dokonywanie indywidualnych ocen multidyscyplinarnych z zastosowaniem podejścia holistycznego;

vi. promowanie współpracy między wszystkimi zainteresowanymi sektorami, w szczególności sektorem zdrowia, edukacji, spraw społecznych i zatrudnienia, oraz zapewnienie zintegrowanego zarządzania sprawami rehabilitacji, jeśli jest to konieczne dla zapewnienia równości szans osób niepełnosprawnych;

vii. zapewnienie, by w procesie edukacji dzieci niepełnosprawne miały dostęp do programów rehabilitacji pedagogicznej i innych zasobów umożliwiających im pełne wykorzystanie swojego potencjału;

viii. zaangażowanie w rehabilitację zawodową pracodawców, pracowników i ich organizacje w celu pomocy w możliwie szybkim powrocie do pracy osobom, które stają się niepełnosprawne;

ix. działanie na rzecz zapewnienia dostępu, osobom niepełnosprawnym, które tego wymagają, do zindywidualizowanych, opartych na społeczności lokalnej, programów rehabilitacji;

x. promowanie większego dostępu osób niepełnosprawnych, które tego wymagają, do przystępnych cenowo pomocy technicznych, stanowiących część programów lub środków rehabilitacji.

3.11. Kierunek działań nr 11: Ochrona socjalna

3.11.1. Wprowadzenie

Ochrona socjalna obejmuje zabezpieczenie społeczne, opiekę i pomoc społeczną oraz usługi społeczne, które wspierają osoby od nich uzależnione, przyczyniając się do poprawy jakości życia osób z nich korzystających. Jednak w wielu sytuacjach osoby niepełnosprawne nie korzystają w odpowiednim stopniu z systemów ochrony socjalnej, czy to z powodu braku takich świadczeń, czy z powodu trudności w dostępie. Prawa socjalne, zawarte w zrewidowanej Europejskiej Karcie Społecznej (ETS nr 163), obejmują w szczególności prawo do zabezpieczenia społecznego (art. 12), prawo do pomocy socjalnej i medycznej (art. 13) oraz prawo do korzystania z usług opieki społecznej (art. 14). Wprowadzanie w życie tych praw pomaga zmniejszyć ryzyko wykluczenia społecznego i marginalizacji, tym samym przyczyniając się do umożliwienia korzystania z innego prawa przewidzianego w Karcie, a mianowicie prawa osób niepełnosprawnych do niezależności, integracji społecznej i udziału w życiu społeczności (art. 15).

3.11.2 . Cele

i. Zapewnienie osobom niepełnosprawnym jednakowego dostępu do ochrony socjalnej;

ii. promowanie polityki, która przyczynia się, tam gdzie jest to możliwe, do rezygnacji z uzależnienia od świadczeń finansowych na rzecz zatrudnienia i niezależności.

3.11.3. Konkretne działania do realizacji w państwach członkowskich

i. zapewnienie spójnej równowagi między ochroną socjalną, a polityką aktywnego zatrudnienia w celu zniechęcenia do biernego uzależnienia od świadczeń;

ii. zapewnienie, by ukierunkowanie usług społecznych i związanego z nimi wsparcia opierało się na solidnej, multidyscyplinarnej ocenie potrzeb jednostki oraz było poddawane okresowym przeglądom;

iii. zapewnienie, by wszelkie systemy i procedury oceny świadczeń były dostępne dla osób niepełnosprawnych lub ich przedstawicieli;

iv. zapewnienie, by ogólne usługi społeczne uwzględniały szczególne potrzeby osób niepełnosprawnych i ich rodzin;

v. zapewnienie ciągłego doskonalenia koordynacji działań w ramach urzędów administracji oraz między tymi urzędami a publicznymi i prywatnymi usługodawcami tak, aby świadczone usługi, dzięki swojej jakości, zaspokajały potrzeby osób niepełnosprawnych;

vi. prowadzenie konsultacji z partnerami społecznymi oraz z innymi osobami odpowiedzialnymi, jak również organizacjami osób niepełnosprawnych, w zakresie planowania i wdrażania polityki ochrony socjalnej;

vii. zapewnienie skutecznego przekazywania informacji na temat wszystkich świadczeń ochrony socjalnej, do których mogą mieć prawo osoby niepełnosprawne, ze szczególnym uwzględnieniem osób niepełnosprawnych zagrożonych wykluczeniem społecznym;

viii. zapewnienie, by strategie integracji społecznej i zapobiegania ubóstwu uznawały szczególne potrzeby osób niepełnosprawnych;

ix. rozważenie, tam gdzie jest to właściwe, możliwości podpisania i ratyfikacji Europejskiej Karty Społecznej (zrewidowanej), Europejskiego Kodeksu Zabezpieczenia Społecznego (ETS nr 48), zrewidowanego Europejskiego Kodeksu Zabezpieczenia Społecznego (ETS nr 139) oraz Europejskiej Konwencji Zabezpieczenia Społecznego (ETS n 78);

x. wdrożenie odpowiednich postanowień Zalecenia nr Rec(2003)19 Komitetu Ministrów dla państw członkowskich w sprawie poprawy dostępu do praw socjalnych.

3.12. Kierunek działań nr 12: Ochrona prawna

3.12.1. Wprowadzenie

Osoby niepełnosprawne mają prawo do uznawania ich osobowości prawnej. W przypadku potrzeby pomocy w korzystaniu przez nie ze zdolności prawnej, państwa członkowskie powinny zapewnić odpowiednie gwarancje prawne takiej pomocy.

Osoby niepełnosprawne stanowią zróżnicowaną grupę społeczną, ale wszystkie mają jedną cechę wspólną: w większym lub mniejszym stopniu potrzebują dodatkowych gwarancji w celu pełnego korzystania ze swoich praw i uczestniczenia w życiu społecznym na zasadach równości z innymi członkami społeczeństwa.

Potrzebę zwrócenia szczególnej uwagi na sytuację osób niepełnosprawnych, pod względem korzystania przez nie ze swoich praw na tych samych zasadach, co inni ludzie, potwierdzają inicjatywy podejmowane w tej dziedzinie na szczeblu krajowym i międzynarodowym.

Zasada niedyskryminacji powinna stanowić podstawę polityki rządowej mającej na celu zapewnienie równości szans osób niepełnosprawnych.

Dostęp do systemu prawnego jest podstawowym prawem w demokratycznym społeczeństwie, jednak osoby niepełnosprawne mogą często napotykać różne bariery w tym zakresie, włączając problemy z fizycznym dostępem. Wymaga to podjęcia różnych środków i działań pozytywnych, włączając w to podnoszenie świadomości przedstawicieli zawodów prawniczych w zakresie kwestii niepełnosprawności.

3.12.2. Cele

i. Zapewnienie osobom niepełnosprawnym dostępu do wymiaru sprawiedliwości na zasadach równości z innymi ludźmi;

ii. ochrona i popieranie korzystania przez osoby niepełnosprawne ze wszystkich praw człowieka i podstawowych wolności na zasadach równości z innymi ludźmi.

3.12.3. Konkretne działania do realizacji w państwach członkowskich

i. Zapewnienie ochrony przed dyskryminacją poprzez określenie szczególnych środków prawnych, wyznaczenie specjalnych organów i ustanowienie procedur sprawozdawczych i odwoławczych;

ii. zapewnienie wyeliminowania z ustawodawstwa powszechnego przepisów dyskryminujących osoby niepełnosprawne;

iii. popieranie szkolenia w zakresie praw człowieka i niepełnosprawności (zarówno na szczeblu krajowym, jak i międzynarodowym) dla funkcjonariuszy organów ochrony porządku publicznego, urzędników publicznych, pracowników wymiaru sprawiedliwości oraz personelu medycznego;

iv. zachęcanie do tworzenia pozarządowych sieci zajmujących się obroną praw człowieka osób niepełnosprawnych;

v. zapewnienie osobom niepełnosprawnym jednakowego dostępu do wymiaru sprawiedliwości poprzez zabezpieczenie im prawa do informacji i komunikacji w dostępnych dla nich formach;

vi. służenie odpowiednią pomocą osobom, które doświadczają problemów w korzystaniu ze swojej zdolności prawnej i zapewnienie, by pomoc ta była proporcjonalna do wymaganego poziomu wsparcia;

vii. podejmowanie odpowiednich środków dla zapewnienia, by osoby niepełnosprawne nie były pozbawiane wolności chyba, że dzieje się to zgodnie z prawem;

viii. podejmowanie skutecznych działań na rzecz zapewnienia osobom niepełnosprawnym równych praw do posiadania i dziedziczenia majątku, zapewniając ochronę prawną umożliwiającą im zarządzanie tym majątkiem na równi z innymi ludźmi;

ix. zapewnienie, by żadna osoba niepełnosprawna nie była poddawana eksperymentom medycznym wbrew jej woli;

x. wdrożenie odpowiednich postanowień Zalecenia nr R(99)4 Komitetu Ministrów dla państw członkowskich w sprawie ochrony prawnej niepełnosprawnych dorosłych.

3.13. Kierunek działań nr 13: Ochrona przed przemocą i wykorzystywaniem

3.13.1. Wprowadzenie

Akty wykorzystywania lub przemocy wobec jakiejkolwiek osoby są nie do przyjęcia i społeczeństwo ma obowiązek zapewnić, by jednostki, w szczególności osoby najbardziej zagrożone, były chronione przed takim wykorzystywaniem.

Są oznaki, że wskaźnik wykorzystywania i przemocy w stosunku do osób niepełnosprawnych jest znacznie wyższy niż w przypadku ludności ogółem i jest wyższy wśród niepełnosprawnych kobiet, w szczególności tych ze znacznym stopniem niepełnosprawności, jak również procentowy udział wśród wykorzystywanych niepełnosprawnych kobiet jest znacznie wyższy niż w ogólnej populacji kobiet. Takie wykorzystywanie może mieć miejsce w instytucjach opieki lub w innego typu sytuacjach związanych z opieką, w tym w rodzinie. Szkodę mogą wyrządzać zarówno osoby nieznajome jak i bliskie. Wykorzystywanie może mieć różne formy, poczynając od aktów werbalnych, poprzez przemoc fizyczną, a skończywszy na odmowie zaspokajania podstawowych potrzeb.

Wprawdzie rządy nie mogą zagwarantować, że wykorzystywanie nie będzie mieć miejsca, powinny one jednak uczynić wszystko dla zapewnienia ochrony i możliwie mocnych gwarancji przed tym zagrożeniem. Profilaktyka może być wspomagana różnymi drogami, w szczególności poprzez edukację, która powinna uczyć jak doceniać prawa osób do ochrony oraz jak rozpoznawać i zmniejszać ryzyko wykorzystywania. Osoby niepełnosprawne, które doświadczają przemocy lub są wykorzystywane, powinny mieć dostęp do odpowiedniej pomocy. Powinien istnieć system, gdzie osoby niepełnosprawne będą z pełnym zaufaniem zgłaszać przypadki wykorzystywania i będą mogły oczekiwać odpowiednich działań, w tym indywidualnej pomocy. Systemy takie potrzebują pracowników odpowiednio wykwalifikowanych, aby móc wykrywać sytuacje wykorzystywania i odpowiednio na nie reagować.

Chociaż sprawa ta była ostatnio przedmiotem badań, jest oczywiste, że potrzeba szerszej wiedzy dla celów przyszłych strategii i najlepszych praktyk.

3.13.2. Cele

i. Działanie w ramach polityki antydyskryminacyjnej i praw człowieka w celu ochrony osób niepełnosprawnych przed wszelkimi formami dyskryminacji i wykorzystywaniem;

ii. zapewnienie osobom niepełnosprawnym dostępu do usług i systemów pomocy dla ofiar przemocy i wykorzystywania.

3.13.3. Konkretne działania do realizacji w państwach członkowskich

i. Stworzenie gwarancji ochrony osób niepełnosprawnych przed przemocą i wykorzystywaniem poprzez skuteczne wdrażanie polityki i ustawodawstwa, tam gdzie jest to konieczne;

ii. popieranie dostępności i dostępu do kursów szkoleniowych dla osób niepełnosprawnych w celu zmniejszenia ryzyka przemocy i wykorzystywania, na przykład kursów w zakresie wiary w siebie i dostępnych możliwości;

iii. rozwój procesów, środków i protokołów dostosowanych do potrzeb osób niepełnosprawnych w celu większego wykrywania przypadków przemocy i wykorzystywania oraz zapewnienie, by były podejmowane odpowiednie działania przeciwko sprawcom, włączając w to środki odwoławcze i odpowiednie poradnictwo fachowe w przypadku wystąpienia problemów emocjonalnych;

iv. zapewnienie niepełnosprawnym ofiarom przemocy lub wykorzystywania, również w przypadku przemocy domowej, dostępu do odpowiednich usług pomocy, w tym możliwości odwołania się;

v. zapobieganie przemocy, złemu traktowaniu lub wykorzystywaniu we wszelkich sytuacjach i zwalczanie ich poprzez pomaganie rodzinom, uświadamianie społeczeństwa i edukację, popieranie dyskusji i współpracy między odpowiednimi stronami;

vi. wspieranie osób niepełnosprawnych, w szczególności kobiet, oraz ich rodzin, w sytuacjach wykorzystywania, poprzez informowanie i udostępnianie usług;

vii. zapewnienie systemów ochrony przed wykorzystywaniem osób niepełnosprawnych w zakładach psychiatrycznych, domach i instytucjach opieki społecznej, sierocińcach i innych instytucjach;

viii. zapewnienie odpowiedniego szkolenia wszystkim pracownikom zatrudnionym w instytucjach zajmujących się niepełnosprawnymi i w powszechnych służbach pomocy;

ix. szkolenie policji i władz sądowych, aby potrafiły przyjmować zeznania osób niepełnosprawnych i aby poważnie traktowały przypadki wykorzystywania;

x. informowanie osób niepełnosprawnych o sposobach unikania przemocy i wykorzystywania, ich rozpoznawania i powiadamiania o nich;

xi. podejmowanie skutecznych środków legislacyjnych, administracyjnych, sądowych i innych, z wysokimi sankcjami, w sposób przejrzysty oraz umożliwianie ich niezależnego przeglądu przez społeczeństwo obywatelskie, w celu zapobiegania wszelkim formom przemocy fizycznej i mentalnej, uszkodzeniom ciała lub nadużywaniu, zaniedbaniu, lekceważącemu traktowaniu, maltretowaniu, wykorzystywaniu lub uprowadzeniom osób niepełnosprawnych;

xii. wdrożenie odpowiednich postanowień Zalecenia nr Rec(2002)5 Komitetu Ministrów dla państw członkowskich w sprawie ochrony kobiet przed przemocą;

xiii. wdrożenie odpowiednich postanowień Zalecenia nr R(99)4 Komitetu Ministrów dla państw członkowskich w sprawie ochrony prawnej niepełnosprawnych dorosłych;

xiv. wdrożenie Rezolucji nr ResAP(2005)1 Komitetu Ministrów Rady Europy w sprawie zabezpieczenia niepełnosprawnych dorosłych i dzieci przed wykorzystywaniem, a także uwzględnienie odpowiedniego raportu uzupełniającego.

3.14. Kierunek działań nr 14: Badania i rozwój

3.14.1. Wprowadzenie

Wszechstronne badania, zbieranie i analiza danych statystycznych kształtują politykę opartą na dowodach naukowych. Rzetelne informacje pozwalają rozpoznawać wyłaniające się problemy, pomagają projektować rozwiązania i osiągać wyniki. Pozwalają również określać najlepsze praktyki i monitorować zmiany następujące w społeczeństwie.

Brak danych na temat osób niepełnosprawnych jest uważany za barierę w rozwoju polityki, zarówno na szczeblu krajowym, jak i międzynarodowym. Należy zachęcać do prowadzenia wszechstronnych, różnorodnych i wyspecjalizowanych badań na temat niepełnosprawności, popierać je i koordynować na wszystkich szczeblach; w celu promocji skutecznego wdrażania celów określonych w niniejszym Planie Działań.

3.14.2. Cele

i. Promowanie opartej na dowodach naukowych polityki i norm poprzez lepsze przekładanie na rozwiązania polityczne wyników badań zorientowanych na przyszłość;

ii. harmonizacja metodologii zbierania danych statystycznych na szczeblu krajowym i międzynarodowym w celu uzyskania aktualnych i porównywalnych informacji;

iii. wykorzystywanie i wspieranie dostępnego potencjału w zakresie badań i rozwoju, w sposób multidyscyplinarny, w celu popierania uczestnictwa osób niepełnosprawnych i poprawy jakości ich życia.

3.14.3. Konkretne działania do realizacji w państwach członkowskich

i. Rozwój strategii statystycznych i informacyjnych dla celów polityki w zakresie niepełnosprawności oraz rozwoju standardów na podstawie modelu niepełnosprawności opartego na prawach społecznych i prawach człowieka oraz przegląd skuteczności istniejących krajowych strategii i baz danych;

ii. zapewnienie, by informacje uzyskane poprzez ocenę potrzeb, które są uważane za poufne z indywidualnego punktu widzenia, były jednak w większym stopniu wykorzystywane dla kształtowania ogólnego planowania i świadczenia usług na szczeblu krajowym, regionalnym i lokalnym;

iii. zapewnienie, by badania ogólne, jeżeli jest to właściwe, dostarczały danych na temat uczestnictwa osób niepełnosprawnych we wszystkich obszarach Planu Działań;

iv. zapewnienie, by badania uwzględniały, jeżeli jest to właściwe, wymiar płci, ułatwiając analizę sytuacji niepełnosprawnych kobiet;

v. działanie na rzecz skoordynowanego podejścia do badań poprzez uzgadnianie wspólnych klasyfikacji prowadzących do ewaluacji i analizy przekrojowej krajowych i międzynarodowych baz danych;

vi. promowanie badań na temat skutecznej rehabilitacji mającej na celu odzyskanie zdrowia i reintegrację społeczną;

vii. promowanie badań na temat skutków zmian demograficznych i procesu starzenia się na jakość życia osób niepełnosprawnych;

viii. włączenie przedstawicieli osób niepełnosprawnych i innych zainteresowanych stron w rozwój strategii badań i zbierania danych;

ix. wspieranie badań stosowanych w zakresie projektowania nowych technologii informacji i komunikacji, pomocy technicznych, produktów i urządzeń, które mogą się przyczynić do niezależnego życia i udziału osób niepełnosprawnych w życiu społecznym;

x. zachęcanie, aby wszelkie badania nad produktami uwzględniały zasady uniwersalnego projektowania;

xi. promowanie wymiany dobrych praktyk, informacji i ścisłej współpracy między odpowiednimi organami w celu zapewnienia dostępności wyczerpujących danych dla potrzeb kształtowania polityki;

xii. zlecanie odpowiednich badawczych i innowacyjnych projektów pilotażowych w celu popierania rozwoju polityki we wszystkich istotnych obszarach Planu Działań.

3.15. Kierunek działań nr 15: Podnoszenie świadomości

3.15.1. Wprowadzenie

Osoby niepełnosprawne napotykają liczne bariery, jeśli chodzi o udział w życiu społecznym i uznanie ich za pełnych i równoprawnych członków społeczeństwa. Zdaniem większości osób niepełnosprawnych postawy społeczne są największą barierą w pełnej integracji. Osoby niepełnosprawne wciąż doświadczają niedopuszczalnych postaw opartych na uprzedzeniach, obawach, niskich oczekiwaniach i braku wiary w ich zdolności. Postawy te można zmienić poprzez skuteczne kampanie uświadamiające i angażowanie wszystkich zainteresowanych stron.

W ostatnich latach wiele państw członkowskich przyjęło antydyskryminacyjne przepisy prawne i zachęcało do takich inicjatyw w polityce społecznej. Chociaż inicjatywy te przyczyniają się do integracji osób niepełnosprawnych w społeczności lokalnej, to nie wystarcza.

W celu promocji swoich działań państwa członkowskie powinny prowadzić współpracę, zarówno z mediami jak i innymi podmiotami, w celu zmiany negatywnych postaw.

Osoby niepełnosprawne powinny być obecne w reklamach, na ekranie, w radiu oraz w druku po to, aby nastąpiła rzeczywista zmiana postrzegania niepełnosprawności i osób niepełnosprawnych.

Należy uświadomić społeczeństwu fakt, że osoby niepełnosprawne mają takie same prawa człowieka, jak inni ludzie i że jest wiele barier społecznych, które ograniczają prawo osób niepełnosprawnych do korzystania z tych praw lub im to uniemożliwiają. Likwidacja tych barier będzie korzystna nie tylko dla osób niepełnosprawnych, ale także dla całego społeczeństwa. Ponadto ważną sprawą jest ukazywanie pozytywnego wkładu w życie społeczeństwa wszystkich osób niepełnosprawnych, bez względu na stopień niepełnosprawności, jako aktywnych i pełnoprawnych członków tego społeczeństwa.

3.15.2. Cele

i. Poprawa stosunku do osób niepełnosprawnych, jako aktywnych i pełnoprawnych członków społeczeństwa, poprzez podjęcie różnorodnych działań;

ii. wzrost świadomości, dotyczącej kwestii niepełnosprawności oraz praw osób niepełnosprawnych do równości szans i ochrony przed dyskryminacją;

iii. zwalczanie wszelkich negatywnych postaw, które mogą przynieść szkodę wizerunkowi i interesom osób niepełnosprawnych.

3.15.3. Konkretne działania do realizacji w państwach członkowskich

i. Włączenie wizerunku niepełnosprawności do wszelkich ogłoszeń i reklam rządowych w celu zmiany postaw społecznych w tym zakresie;

ii. zachęcanie wszystkich środków masowego przekazu do przedstawiania i poprawy wizerunku osób niepełnosprawnych jako pełnoprawnych obywateli w swoich audycjach i przekazach pisemnych, np. poprzez wprowadzanie wytycznych do etyki w zakresie godności osób niepełnosprawnych;

iii. zachęcanie kanałów telewizyjnych i stacji radiowych do prowadzenia dyskusji na temat osób niepełnosprawnych w swoich programach ogólnych, a tam gdzie jest to właściwe, w programach specjalnych;

iv. prowadzenie, tam gdzie jest to możliwe, regularnych kampanii ogólnokrajowych na rzecz wzrostu świadomości co do praw, potencjału i wkładu osób niepełnosprawnych;

v. korzystanie ze środków innowacyjnych i innych środków praktycznych w celu zwracania uwagi dzieci, młodzieży i dorosłych na problemy, przed którymi stoją osoby niepełnosprawne;

vi. zachęcanie osób niepełnosprawnych i ich organizacji do reklamowania się na szczeblu lokalnym i krajowym poprzez udostępnianie im usług poradnictwa w zakresie postępowania z mediami;

vii. wspieranie i promowanie rozpowszechniania przykładów dobrej praktyki we wszystkich obszarach życia w celu wzrostu świadomości w edukacji, środowisku pracy i w społeczności.