5. Wdrażanie i dalsze działania

5.1. Wprowadzenie

Rządy państw członkowskich ponoszą podstawową odpowiedzialność za wdrażanie polityki na rzecz niepełnosprawności na szczeblu krajowym, a w szczególności za wdrażanie szczególnych działań na rzecz tych osób w ramach każdego z kierunków działania.

Niniejszy Plan Działań uznaje, że polityka antydyskryminacyjna, aparat administracyjny, zasoby, demografia itp. różnią się w zależności od kraju. Pozwala to państwom członkowskim na decydowanie o krajowych priorytetach i na zastosowanie progresywnego podejścia w ich wdrażaniu za pomocą wszelkich odpowiednich instrumentów.

Pożądane jest, by przy wdrażaniu szczególnych działań zawartych w niniejszym Planie Działań, państwa członkowskie w pełni uwzględniły:

zasady leżące u podstaw Planu Działań, obejmujące w szczególności prawo osób do ochrony przed dyskryminacją, równe szanse i poszanowanie praw obywatelskich;

aspekty przekrojowe obejmujące szczególne potrzeby kobiet i dziewcząt niepełnosprawnych, niepełnosprawnych dzieci i młodzieży, osób niepełnosprawnych potrzebujących wysokiego poziomu wsparcia, osób niepełnosprawnych w podeszłym wieku, niepełnosprawnych migrantów oraz osób niepełnosprawnych wywodzących się z mniejszości narodowych jako uzupełnienie kluczowej roli, jaką dobrej jakości usługi i szkolenia pełnią w zapewnianiu pomocy osobom niepełnosprawnym;

zaangażowanie reprezentatywnych organizacji osób niepełnosprawnych we wszystkie stadia wdrażania, monitorowania i ewaluacji na szczeblu europejskim, krajowym, regionalnym i lokalnym, co jest uznawane za czynnik kluczowy.

5.1.1. Uniwersalne Projektowanie (Universal Design)

Równość dostępu jest istotnym czynnikiem dla rozwoju w pełni zintegrowanego społeczeństwa. Projektowanie budynków, środowiska, produktów, komunikacji i systemów elektronicznych jest szczególnie ważne dla ułatwienia udziału i niezależności osób niepełnosprawnych we wszystkich aspektach życia.

Uniwersalne Projektowanie (Universal Design) jest skutecznym sposobem na poprawę dostępności i jakości środowiska zabudowanego, usług i produktów. Skupia się ono na roli działań zapewniających właściwe projektowanie środowiska, budynków i produktów życia codziennego od początku zamiast ich adaptacji na późniejszym etapie. Mimo, iż nie zawsze możliwe jest zapewnienie pełnej dostępności budynków starszych lub zabytkowych, nadal istnieje zbyt wiele przeszkód, które utrudniają osobom niepełnosprawnym udział we wszystkich aspektach życia społecznego i wykorzystanie wszystkich oferowanych przezeń udogodnień. Promowanie zasady uniwersalnego projektowania, jej szerokie zastosowanie i udział użytkowników we wszystkich etapach projektowania mają szczególnie znaczenie dla zwiększenia dostępności środowiska zabudowanego, transportu i systemów komunikacyjnych oraz możliwości korzystania z produktów.

5.1.2. Jakość usług i szkolenia kadr

Jakość i szkolenie stanowią kluczowe czynniki leżące u podstaw Planu Działań. Wiele krajów europejskich pracuje już systematycznie nad poprawą jakości usług oraz szkoleniami dla kadry i personelu. Za ważną sprawę uznaje się zapewnienie, aby polityka, wszelkie usługi i działania miały za podstawę wysokie standardy jakości i były świadczone przez kompetentny, przeszkolony personel. Osoby niepełnosprawne powinny być centralnym punktem świadczonych usług. Zadowolenie klienta powinno być podstawową motywacją przy tworzeniu odpowiedniej polityki. Jest niezwykle ważne, aby osoby niepełnosprawne jako usługobiorcy były aktywnymi uczestnikami działań na rzecz zapewniania jakości i monitorowania usług.

Szkolenia stanowią także kluczowy element jakości usług. Obejmuje to nie tylko odpowiednie szkolenia dla osób zajmujących się świadczeniem usług, zarówno specjalnych usług dla osób niepełnosprawnych,jak i usług ogólnych, ale także dla osób, które odgrywają rolę w opracowywaniu polityki wpływającej na życie osób niepełnosprawnych. Program szkolenia powinien obejmować świadomość w zakresie praw człowieka należnych osobom niepełnosprawnym.

5.1.3. Odpowiedzialność w ramach podejścia włączającego problemy niepełnosprawności we wszystkie dziedziny polityki (mainstreaming) czy w ramach podejścia sektorowego

Podejście włączające problemy niepełnosprawności we wszystkie dziedziny polityki, czy odpowiedzialność sektorowa, w opracowywaniu polityki i świadczeniu usług odgrywają istotną rolę w promowaniu bardziej zintegrowanego społeczeństwa i są kluczową zasadą leżącą u podstaw Planu Działań. Podejście włączające problemy niepełnosprawności we wszystkie dziedziny polityki oznacza integrowanie usług dla osób niepełnosprawnych z tymi, które są świadczone innym obywatelom. Celem jest odejście od polityki, która wspiera segregację na rzecz integracji, gdziekolwiek jest to możliwe. Polityka włączająca problemy niepełnosprawności we wszystkie dziedziny polityki nie wyklucza jednak istnienia specjalnej polityki, gdy leży to w interesie osób niepełnosprawnych (tak zwane podejście dwutorowe: twin-track approach).

Podejście to oznacza w praktyce, że polityka wobec osób niepełnosprawnych nie jest już postrzegana wyłącznie jako odpowiedzialność określonego ministerstwa lub departamentu. Wszystkie ministerstwa są odpowiedzialne za zapewnienie, aby ich inicjatywy brały pod uwagę prawa osób niepełnosprawnych. W celu wzmacniania i rozwijania polityki włączającej problemy niepełnosprawności we wszystkie dziedziny polityki należy popierać koordynację działań wewnątrz ministerstw i między nimi oraz utworzenie centralnego ośrodka skupiającego wszystkie zagadnienia związane z niepełnosprawnością.

5.2. Wdrażanie

Rządy państw członkowskich ponoszą podstawową odpowiedzialność za wdrażanie polityki wobec osób niepełnosprawnych na szczeblu krajowym, a w szczególności za wdrażanie szczególnych działań na rzecz tych osób w ramach każdego z kierunków działania.

Państwa członkowskie powinny rozpocząć od oceny swoich własnych programów polityki wobec osób niepełnosprawnych oraz analizy podstawowych zasad w świetle Planu Działań Rady Europy na rzecz osób niepełnosprawnych, aby określić, w jakich obszarach musi dokonać się postęp i jakie działania szczególne będą musiały być zrealizowane.

Na podstawie tej oceny państwa członkowskie powinny opracować strategie zapewniające, by ich własne, skoordynowane programy polityki na rzecz osób niepełnosprawnych były stopniowo realizowane zgodnie z Planem Działań Rady Europy na rzecz osób niepełnosprawnych oraz z uwzględnieniem krajowych środków finansowych.

Do obowiązków każdego z państw członkowskich należy rozkład priorytetów oraz określenie ram czasowych w celu mierzenia postępu określonych działań.

Ważne jest, aby wdrażanie Planu przez państwa członkowskie było wspierane przez skoordynowane podejście angażujące zainteresowane strony, włączając w to właściwe organizacje pozarządowe skupiające osoby niepełnosprawne.

Jako element wdrażania, państwa członkowskie powinny rozważyć kwestię właściwej definicji niepełnosprawności.

Państwa członkowskie dokonają przekładów Planu Działań na swoje języki oficjalne i udostępnią te przekłady w alternatywnych formach. Państwa członkowskie będą promować Plan Działań włączając w to wszystkie zainteresowane strony, aby zapewnić długofalowość wsparcia.

W razie otrzymania takiej prośby, Rada Europy będzie pomagać państwom członkowskim we wdrażaniu Planu Działań. Państwa członkowskie powinny rozważyć współpracę z Bankiem Rozwoju Rady Europy (CEB) i przedstawić projekty – w ramach tej współpracy – zmierzające do wdrażania Planu Działań na szczeblu krajowym.

    1. Dalsze działania

Rządy państw członkowskich ponoszą podstawową odpowiedzialność za dalsze prace realizujące Plan Działań Rady Europy na poziomie krajowym, gdzie mogą decydować o prowadzeniu odpowiednich analiz i wynikających z nich rozwiązaniach. W tym celu państwa członkowskie, powinny konsultować się z zainteresowanymi stronami, w szczególności z organizacjami pozarządowymi skupiającymi osoby niepełnosprawne.

Na szczeblu europejskim, dalsze prace nad Planem Działań powinny koncentrować się na wzmacnianiu współpracy w obszarze niepełnosprawności i umożliwiać skuteczną wymianę informacji, doświadczeń i najlepszych praktyk w usystematyzowany sposób.

Skuteczne dalsze prace nad Planem Działań wymagają od państw członkowskich regularnego dostarczania Radzie Europy odpowiednich informacji. W tym kontekście szczególnie interesujące i istotne są krajowe raporty rządowe dla parlamentu, podobnie jak raporty i badania przedstawiane przez organizacje pozarządowe.

Procesem dalszych prac nad Planem Działań będzie zarządzać forum wyznaczone do tych celów, m.in. poprzez tworzenie niezbędnych procedur, określenie ram czasowych oraz możliwe oceny śródokresowe.

Forum to mogłoby zaproponować państwom członkowskim pogłębioną analizę szczególnych obszarów priorytetowych. Zapewni ono regularne informowanie Komitetu Ministrów o postępach we wdrażaniu Planu Działań.

Międzynarodowe organizacje pozarządowe osób niepełnosprawnych będą uczestniczyć w procesie na określonych zasadach proceduralnych. Ponadto do udziału w procesie mogą być zapraszane inne zainteresowane strony, w sposób przewidziany w zakresie zadań forum.