Deklaracja Ministrów w sprawie osób niepełnosprawnych

„Dążenie do pełnego uczestnictwa osób niepełnosprawnych jako obywateli”

(przyjęta przez Drugą Europejską Konferencję Ministrów

odpowiedzialnych za integracyjną politykę na rzecz osób niepełnosprawnych,

Malaga, Hiszpania, 7-8 maja 2003 roku)

1. My, ministrowie odpowiedzialni za integracyjną politykę na rzecz osób niepełnosprawnych, zgromadzeni w dniach 7-8 maja 2003 roku w Maladze na zaproszenie rządu hiszpańskiego, uczestnicząc w Drugiej Europejskiej Konferencji Ministrów, która została zorganizowana przez Radę Europy,

1. Świadomi tego, że:

2. celem Rady Europy, jak stanowi jej Statut, jest „osiągnięcie większej jedności jej członków, by chronić i wcielać w życie ideały i zasady, stanowiące ich wspólne dziedzictwo, oraz by ułatwić ich postęp ekonomiczny i społeczny”;

3. Pierwsza Konferencja Ministrów odpowiedzialnych za integracyjną politykę na rzecz osób niepełnosprawnych, która odbyła się w Paryżu, w dniach 7-8 listopada 1991 roku, pod hasłem „Samodzielne Życie dla Osób Niepełnosprawnych”, doprowadziła do przyjęcia przez Komitet Ministrów Rady Europy Zalecenia nr R(92)6 w sprawie spójnej polityki na rzecz osób niepełnosprawnych;

4. ochrona i upowszechnianie praw człowieka i podstawowych wolności oraz korzystanie z nich w pełni jest niezbędne dla aktywnego uczestnictwa osób niepełnosprawnych w życiu społecznym, a zasada równości szans dla osób niepełnosprawnych stanowi podstawową wartość, wspólną dla wszystkich państw członkowskich Rady Europy;

5. dokument Europejskiego Ruchu na rzecz Osób Niepełnosprawnych na Drugą Konferencję Ministrów Rady Europy na temat niepełnosprawności, zatytułowany „Od słów do czynów”, został przyjęty przez Forum Europejskich Organizacji Pozarządowych w dniu 8 kwietnia 2003 roku w Madrycie;

6. istnieją zasadnicze różnice między państwami członkowskimi Rady Europy w zakresie ich sytuacji politycznej, gospodarczej i społecznej oraz świadomi tego, że szereg krajów, szczególnie będących w okresie transformacji, może być gorzej przygotowanych do sprostania wymogom nowoczesnej polityki na rzecz osób niepełnosprawnych i w związku z tym wymagać większego zakresu doradztwa i dalszej pomocy;

7. polityka w zakresie osób niepełnosprawnych stoi w obliczu politycznych, ekonomicznych, społecznych, demograficznych, kulturowych i technologicznych wyzwań, wynikających z różnorodnych zmian, jakich Europa doświadcza w ostatnim dziesięcioleciu, które wpływają na jakość życia społeczeństwa, pociągając za sobą różnorodne wyzwania przy jednoczesnym stwarzaniu nowych możliwości rozwoju spójnej polityki na rzecz osób niepełnosprawnych;

8. dwa aspekty w sposób szczególny dotyczą osób niepełnosprawnych: z jednej strony rośnie liczba osób w podeszłym wieku w Europie, co należy uwzględnić przy opracowywaniu jakiejkolwiek przyszłej strategii na rzecz spójności społecznej, dążąc do przeciwdziałania uzależnienia od służb wspierających te osoby w ciągu całego życia oraz zachowania odpowiedniej jakości życia w starszym wieku; z drugiej zaś dzięki osiągnięciom naukowym w dziedzinie medycyny i poprawie warunków życia, osoby z fizyczną lub umysłową dysfunkcją żyją dłużej i korzystają z pełni życia, generując tym samym nowe potrzeby w zakresie usług, pomocy finansowej i ochrony praw człowieka;

9. rok 2003 został ogłoszony przez Unię Europejską Rokiem Osób Niepełnosprawnych, a jego podstawowym celem jest szersze uświadomienie społeczeństwu praw osób niepełnosprawnych do równych szans oraz popieranie pełnego korzystania z tych praw na zasadach równości;

10. Komitet Ad Hoc Narodów Zjednoczonych podjął prace prowadzące do „rozpatrzenia propozycji przygotowania wszechstronnej i integralnej konwencji międzynarodowej zapewniającej promocję oraz ochronę praw i godności osób niepełnosprawnych”;

11. prace prowadzone przez Komitet Rady Europy ds. Rehabilitacji i Integracji Osób Niepełnosprawnych wpłynęły na rozwój współpracy międzyrządowej w ramach umowy częściowej w dziedzinie spraw socjalnych i zdrowia publicznego;

12. istnieją osiągnięcia Rady Europy i innych organizacji międzynarodowych oraz instytucji, a także dokonania wymienione w Załączniku do niniejszej Deklaracji;

2. Potwierdzamy:

13. nasze zobowiązanie do zapewnienia praw człowieka i podstawowych wolności każdemu człowiekowi podlegającemu jurysdykcji naszych państw, jak stanowi Europejska Konwencja Praw Człowieka oraz to, że wszystkie istoty rodzą się wolne i równe pod względem godności i praw, z potencjałem konstruktywnego przyczyniania się do rozwoju dobrobytu społeczeństwa jak również, że wszyscy ludzie są równi wobec prawa i przysługuje im jednakowa ochrona prawna;

14. że działania na rzecz pełnego i skutecznego wdrażania praw człowieka, określone w europejskich i innych międzynarodowych instrumentach w zakresie praw człowieka, powinny być pozbawione jakichkolwiek form dyskryminacji lub rozróżnień z jakichkolwiek powodów, również z powodu niepełnosprawności;

15. naszą wolę popierania spójnej i zintegrowanej polityki na rzecz osób niepełnosprawnych, wyrażoną w czasie Pierwszej Konferencji Ministrów odpowiedzialnych za politykę na rzecz osób niepełnosprawnych (Paryż, 1991 rok), a także fakt, że Zalecenie nr R(92)6 zatytułowane „Spójna polityka na rzecz osób niepełnosprawnych” zainspirowało kraje do przyjęcia środków prawnych i strategicznych prowadzących do postępu na drodze do pełnego uczestnictwa, a także, że zalecenie to jest dokumentem, który powinien stanowić podstawę przyszłych działań;

16. że wzmocnienie praw obywatelskich i pełnego uczestnictwa osób niepełnosprawnych wymaga wyposażenia jednostki w prawo do sprawowania kontroli nad własnym życiem, co może pociągać za sobą konieczność zastosowania środków szczególnego wsparcia;

3. Uznajemy, co następuje:

17. naszym głównym celem w kolejnym dziesięcioleciu jest poprawa jakości życia osób niepełnosprawnych i ich rodzin, ze szczególnym uwzględnieniem ich integracji i pełnego udziału w życiu społecznym, ponieważ zaangażowane i otwarte społeczeństwo przynosi korzyść całemu narodowi;

18. środki służące poprawie jakości życia osób niepełnosprawnych powinny opierać się na rzetelnej ocenie ich sytuacji, potencjału i potrzeb oraz na opracowywaniu nowatorskich rozwiązań w zakresie niezbędnych służb, z uwzględnieniem ich preferencji, uprawnień i warunków;

19. dla osiągnięcia tego celu, w przyszłym Planie Działań powinna zostać określona odpowiednia strategia, służąca likwidacji wszelkich form dyskryminacji osób niepełnosprawnych niezależnie od wieku, ze szczególnym naciskiem na niepełnosprawne kobiety oraz osoby niepełnosprawne wymagające daleko idącego wsparcia tak, żeby mogły one korzystać w pełni z praw człowieka i podstawowych wolności oraz praw obywatelskich;

20. konieczne jest zintegrowane podejście do opracowania krajowej i międzynarodowej polityki oraz ustawodawstwa, w pełni odzwierciedlających potrzeby osób niepełnosprawnych we wszystkich odpowiednich dziedzinach, a w szczególności w tak kluczowych obszarach, jak dostęp do mieszkania, edukacja, poradnictwo zawodowe i szkolenie, zatrudnienie, zagospodarowanie środowiska, transport publiczny, informacja, opieka zdrowotna i ochrona socjalna;

21. podstawowym celem jest tworzenie odpowiednich warunków ekonomicznych, społecznych, edukacyjnych, środowiskowych, zdrowotnych, zawodowych tak, aby umożliwić każdej osobie niepełnosprawnej zachowanie do końca życia maksymalnej wydolności oraz przeciwdziałanie niepełnosprawności;

22. edukacja jest podstawowym instrumentem służącym integracji społecznej i należy podjąć kroki w celu zapewnienia niepełnosprawnym dzieciom możliwości uczęszczania do szkoły powszechnej, a jeśli leży to w interesie dziecka, ułatwić mu przejście ze szkoły lub wyższych szczebli edukacji do pracy i rozwinąć w nim potrzebę kształcenia ustawicznego;

23. równy dostęp do zatrudnienia jest kluczowym elementem uczestnictwa w życiu społecznym; dlatego niezbędny jest postęp na drodze do integracji osób niepełnosprawnych na rynku pracy, najlepiej na otwartym rynku pracy, poprzez skoncentrowanie uwagi na ocenę ich możliwości i wdrażanie aktywnej polityki, biorąc pod uwagę fakt, że zróżnicowanie siły roboczej, dzięki zapewnieniu osobom niepełnosprawnym dostępu do zwykłych rynków pracy, przysparza dodatkowych wartości całemu społeczeństwu;

24. niezwykle ważne dla zwiększenia autonomii i współdziałania osób niepełnosprawnych we wszystkich dziedzinach życia jest zrozumienie społecznego charakteru technologii oraz możliwie najlepsze wykorzystanie potencjału kryjącego się w nowych technologiach;

25. w wyniku osiągnięć naukowych w dziedzinie zdrowia i poprawy warunków życia, osoby z dysfunkcjami fizycznymi, psychicznymi lub umysłowymi żyją dłużej, generując tym samym nowe potrzeby i wyzwania w zakresie zapewnienia im odpowiedniej opieki, którym można sprostać jedynie dzięki nowatorskim rozwiązaniom;

26. konieczne jest rozwijanie wśród osób niepełnosprawnych od najmłodszych lat zdrowych nawyków i warunków życia, pozwalających na zachowanie dobrego stanu fizycznego i umysłowego w późniejszych latach życia tak, aby korzyści płynące z przedłużonego życia nie prowadziły do zwiększenia liczby osób uzależnionych od służb wspierających;

27. konieczne jest dokonanie postępu w zakresie usuwania wszelkich barier i przyjęcie zasady uniwersalnego projektowania w celu przeciwdziałania powstawaniu nowych barier;

28. ponieważ nieznaczna, lecz wciąż rosnąca liczba osób niepełnosprawnych wymaga wysokiego stopnia wsparcia, konieczne jest wzmocnienie struktur wokół tych osób i ich rodzin, przy zachowaniu dotychczasowego modelu służb społecznych;

29. sytuacja niepełnosprawnych kobiet w Europie wymaga uwidocznienia i zasługuje na szczególną uwagę w celu zagwarantowania im samodzielności, autonomii, uczestnictwa
i integracji społecznej, a podejmowane działania powinny popierać włączenie kwestii płci do ogólnego nurtu polityki na rzecz osób niepełnosprawnych;

4. Zobowiązujemy się do:

30. pracy na rzecz zwalczania dyskryminacji i ochrony praw człowieka, dążąc do włączania kwestii równości szans osób niepełnosprawnych do głównego nurtu polityki we wszystkich dziedzinach życia;

31. niestosowania jakichkolwiek form dyskryminacji ze względu na niepełnosprawność lub tożsamość osoby niepełnosprawnej;

32. zwiększania możliwości osób niepełnosprawnych w zakresie prowadzenia samodzielnego życia w danej społeczności poprzez stopniowe przyjmowanie zasad technologii umożliwiających włączanie ich do normalnego życia, a także zasady uniwersalnego projektowania, między innymi poprzez adaptację środowiska, obiektów użyteczności publicznej, systemów komunikacji i warunków mieszkaniowych;

33. działania na rzecz wzmocnienia koordynacji wewnątrz ministerstw i między nimi, ze szczególnym zaangażowaniem w popieranie równości w dostępie do podstawowych służb, opieki zdrowotnej, systemu prawnego oraz zwiększenie odpowiedzialności w różnych obszarach aktywności na szczeblach lokalnym, regionalnym i krajowym;

34. zwiększania dostępności usług o odpowiedniej jakości, spełniających potrzeby osób niepełnosprawnych, które udostępniane są na podstawie opublikowanych kryteriów, opracowanych w oparciu o dogłębną i rzetelną ocenę, kształtowanych na podstawie własnych wyborów osób niepełnosprawnych, zapewniających autonomię, opiekę i reprezentację, z zachowaniem właściwej ochrony, regulacji i dostępu do niezależnej instytucji rozpatrywania skarg oraz konsolidowania i wzmacniania istniejących środków;

35. opowiadania się za włączaniem osób niepełnosprawnych do wszystkich sfer życia, poprzez edukację i zobowiązanie się wobec osób niepełnosprawnych, postrzeganych jako pełnoprawnych obywateli, do umożliwienia im sprawowania kontroli nad własnym życiem;

36. popierania postępu w zakresie integracji osób niepełnosprawnych na rynku pracy, koncentrując się w większym stopniu na ocenie ich zdolności, w szczególności zdolności zawodowych, a także zwiększając dostęp do poradnictwa i szkolenia zawodowego oraz do zatrudnienia;

37. uwzględniania w pełni potrzeb dzieci niepełnosprawnych i ich rodzin oraz osób niepełnosprawnych w podeszłym wieku, nie umniejszając aktualnych zobowiązań w stosunku do osób niepełnosprawnych w wieku produkcyjnym niezależnie od tego, czy pozostają w zatrudnieniu, zwracając uwagę na to, żeby zatrudnienie nie stanowiło jedynej miary praw obywatelskich, sfery uczestnictwa i drogi to ludzkiej godności;

38. dalszego popierania badań w dziedzinie nauk podstawowych i stosowanych, szczególnie w zakresie nowych technologii informacji i komunikacji, mając na uwadze doskonalenie środków pomocy, które umożliwiają interaktywny udział we wszystkich sferach życia;

39. wdrażania środków niezbędnych dla skutecznego zachowania równowagi szans mężczyzn i kobiet oraz aktywnego uczestnictwa osób niepełnosprawnych, szczególnie kobiet i dziewcząt, w takich sferach jak edukacja i szkolenie, zatrudnienie, polityka społeczna, udział w podejmowaniu decyzji, seksualność, reprezentacja społeczna, macierzyństwo, życie domowe i rodzinne oraz zapobieganie przemocy;

40. prowadzenia dalszych analiz zakresu środków i przepisów, które w sposób skuteczny pozwalają poprawić życie w społeczności osób niepełnosprawnych wymagających większego zakresu pomocy oraz do gromadzenia danych statystycznych niezbędnych dla formułowania definicji i oceny polityki na rzecz osób niepełnosprawnych;

41. uzyskiwania od odpowiedzialnych władz dokładnej oceny potrzeb rodzin dzieci niepełnosprawnych, pod kątem zapewnienia środków wsparcia, umożliwiających tym dzieciom dorastanie we własnej rodzinie, włączenie się w nurt życia lokalnego i uzyskanie odpowiedniego wykształcenia;

42. uzyskiwania dokładnej oceny potrzeb rodzin zapewniających nieformalną opiekę, szczególnie rodzin posiadających dzieci niepełnosprawne lub opiekujących się osobami potrzebującymi wysokiego stopnia wsparcia, pod kątem zapewnienia wszelkich form informacji, szkolenia i pomocy, w tym pomocy psychologicznej, umożliwiając w ten sposób życie w rodzinie;

43. podjęcia prac nad przygotowywaniem programów i zdobywaniem środków umożliwiających zaspokojenie potrzeb osób niepełnosprawnych w miarę upływu lat życia;

44. rozwijania i utrwalania od najmłodszych lat w tej grupie populacji zdrowych nawyków i warunków życia, pozwalających na osiągnięcie zawansowanego wieku, żyjąc aktywnie i zachowując możliwie najlepsze zdrowie fizyczne i psychiczne;

45. działania na rzecz kształtowania pozytywnego wizerunku osób niepełnosprawnych, we współpracy z różnymi partnerami, w tym również z mediami;

46. włączania osób niepełnosprawnych do procesu podejmowania decyzji dotyczących ich osobiście, a także organizacji osób niepełnosprawnych do kształtowania polityki, zwracając szczególną uwagę na osoby z wieloma rodzajami niepełnosprawności lub skomplikowanymi zaburzeniami oraz tych, które nie są w stanie samodzielnie reprezentować swoich interesów;

47. popierania szerszego angażowania się i współpracy między partnerami społecznymi oraz innymi publicznymi i prywatnymi podmiotami, a także wszystkimi zaangażowanymi w tworzenie polityki;

5. Zalecamy:

48. Komitetowi Ministrów Rady Europy dalsze promowanie polityki mającej na celu zapewnienie osobom niepełnosprawnym pełnych praw obywatelskich i aktywnego uczestnictwa, przy pełnym udziale państw członkowskich i wzmocnieniu roli Rady Europy jako płaszczyzny współpracy międzynarodowej w dziedzinie tworzenia polityki na rzecz osób niepełnosprawnych, zapraszając Komitet ds. Rehabilitacji i Integracji Osób Niepełnosprawnych oraz inne odnośne komitety Rady Europy do dalszego włączania polityki na rzecz osób niepełnosprawnych do głównego nurtu polityki w ramach swoich kompetencji;

49. opracowanie Planu Działań Rady Europy na rzecz osób niepełnosprawnych, biorąc pod uwagę sprawy poruszane podczas Konferencji Ministrów: plan powinien zawierać nowe ramy europejskiej polityki na następne dziesięciolecie, opartej na prawach człowieka i partnerstwie między różnymi podmiotami, cele strategiczne i priorytety służące osiągnięciu pełnych praw obywatelskich i aktywnego uczestnictwa osób niepełnosprawnych w życiu społeczeństwa dzięki prawidłowo funkcjonującej polityce, mieszczącej się w granicach możliwości finansowych i zapewniającej trwały rozwój;

50. by Rada Europy odgrywała aktywną rolę w negocjacjach w kontekście nadchodzących sesji Komitetu Ad Hoc Narodów Zjednoczonych, mających na celu „rozpatrzenie propozycji przygotowania wszechstronnej i integralnej konwencji międzynarodowej zapewniającej promocję oraz ochronę praw i godności osób niepełnosprawnych”, wykorzystując bogate doświadczenia Rady w zakresie praw człowieka;

6. Zapraszamy:

51. wszystkie państwa członkowskie Rady Europy i kraje posiadające status obserwatora, a także przedstawicieli europejskich organizacji pozarządowych do udziału w pracach i działaniach Rady związanych ze wzmacnianiem spójnej polityki na rzecz osób niepełnosprawnych i poprzez ich pełny udział;

7. Pragniemy:

52. dzielić ze wszystkimi, w tym także z ludnością spoza Europy, przekonania, wartości i zasady dotyczące praw człowieka i podstawowych wolności osób niepełnosprawnych, a także ich praw obywatelskich i pełnego uczestnictwa w życiu społeczeństwa, które zostały określone w Deklaracji Ministrów państw Europejskich i uznane za cechy wspólne dla całej Europy.

Kończąc, pragniemy podziękować władzom Hiszpanii za wspaniałą organizację Konferencji oraz za niezwykle hojną gościnność.